Wyniki, nie wszechstronny rozwój. Charakterystyka systemu edukacji w Niemczech

System edukacji w Niemczech odgórnie zakłada, że każde dziecko musi przechodzić proces nauki przez co najmniej 12 lat. Patrząc całościowo, szkolnictwo za naszą zachodnią granicą niejednokrotnie spotykało się ze sporą krytyką.

System edukacji w Niemczech nie należy do najlepszych na świecie i są to fakty, które wygłasza się od wielu lat. Zarówno nauczyciele, jak i przedstawiciele szkół w dużej mierze skupiają się nie na wszechstronnym rozwoju najmłodszych, a na samych wynikach, które niekiedy zupełnie nie oddają tego, co tak naprawdę dzieci potrafią. To, którą szkołę wybiorą bardzo często ma później swoje konsekwencje, zwłaszcza, że w takim wieku ciężko o racjonalne decyzje.

Z uwagi na ustrój i podział administracyjny, system edukacji w Niemczech zakłada możliwość ustalenia własnych zasad i reguł względem nauki przez każdy z 16 landów. Sposób ich funkcjonowania kontroluje odpowiednie ministerstwo oświaty. Warto również wspomnieć, że nauka w kraju za naszą zachodnią granicą jest powszechna i bezpłatna.

System edukacji w Niemczech – lata nauki

Przedszkole (Kindergarten)

Naukę na tym poziomie rozpoczynają dzieci w wieku 5 lat. Rodzice, którzy posyłają swoje pociechy do przedszkola są zobowiązani do płacenia czesnego, o ile oczywiście są miejsca – ogromne zainteresowanie i ograniczona ilość placówek w poszczególnych landach powodują, że niekiedy po prostu nie ma gdzie ulokować 6-latków.

System edukacji w Niemczech stanowi, że standardowy dzień w przedszkolu to 2-3 godzinne zajęcia. W niektórych przypadkach, kiedy rodzice pracują lub nie mogę wcześniej odbierać swoich dzieci, czas ten wydłuża się do 8-9 godzin, co rzecz jasna wiąże się z wyższymi opłatami. Sporadycznie spotkać można także placówki dla dzieci do lat 3, które działają na takiej samej zasadzie, co w naszym kraju.

  • Jest to etap nieobowiązkowy

  • Rodzice muszą płacić czesne

  • Zajęcia 2-3 godzinne, rzadziej dłuższe

  • Funkcjonują przedszkola weekendowe

Szkoła podstawowa (Grundschule)

Naukę na tym poziomie rozpoczynają dzieci najczęściej w wieku 6 lat i trwa ona cztery lata  (w niektórych landach sześć). Występują jednak wyjątki – jeśli dziecko nie jest przygotowane do tego etapu, może skorzystać z zajęć wyrównawczych, mających na celu dostosowanie jego rozwoju do wymagań w Kindergarten. Z uwagi na to, że edukacja w tym wieku jest obowiązkowa, nie ma żadnych restrykcji co do przyjęć, poza kwestiami lokalizacyjnymi.

To, co różni system edukacji w Niemczech od innych to fakt, że na tym poziomie uczniowie nie otrzymują ocen w stopniowej skali, a pisemną opinię ze strony nauczyciela, który w ten sposób ocenia jego postępy i zdolności, jakie nabył podczas czteroletniego okresu szkoły podstawowej. W ciągu tygodnia niemieccy uczniowie spędzają w szkole od 20 do 30 godzin na przyswajaniu wiedzy z reguły
z kilkunastu przedmiotów.

Pod koniec nauki w szkole podstawowej rodzice otrzymują rekomendację od wychowawców, która w następstwie może pomóc przy wyborze szkoły na kolejnym poziomie edukacji. Jest także cenną wskazówką względem tego, na które aspekty dziecka należałoby zwrócić większą uwagę i nad czym warto byłoby popracować w domu.

  • Od 6. roku życia

  • Możliwość podjęcia nauki w szkole przygotowawczej

  • Nabór odbywa się na zasadzie rejonizacji

  • W 1 i 2 klasie lekcje prowadzi zazwyczaj ten sam nauczyciel

  • Od 3 klasy pojawiają się nauczyciele konkretnych przedmiotów

  • Uczniowie wyjątkowo zdolni mogą ukończyć szkołę po trzech latach

Szkoła średnia

W zależności od wyników, jakie dziecko osiągnęło w szkole podstawowej oraz ambicji, jakimi się wykazuje, na kolejnym etapie systemu edukacji w Niemczech możliwe są do wyboru trzy rodzaje szkół.

  1. Gimnazjum (Gymnasium): przeznaczony dla uczniów, którzy na poprzednim etapie odznaczali się najlepszymi wynikami i zdolnościami. Edukacja trwa dziewięć lat, a jej zwieńczeniem jest egzamin (Abitur), który z kolei przygotowuje do podjęcia nauka w szkole wyższej,

  2. Szkoła główna (Hauptschule): poziom przeznaczony dla mniej zdolnych uczniów, odpowiednik polskiego liceum ogólnokształcącego. Zakres kształcenia ogranicza się w większej mierze do kierunków ścisłych, a nie do umiejętności manualnych. Nauka trwa 5-6 lat, a po jej ukończeniu absolwent otrzymuje Hauptschulabschluss, czyli dokument pozwalający mu na kontynuację nauki w szkole zawodowej, a następnie na uczelni wyższej,

  3. Szkoła realna (Realschule): szkoła przeznaczona dla najmniej zdolnych uczniów, którzy wiążą swoją przyszłość z dziedzinami technicznymi, takimi jak handel, gospodarka czy służby publiczne. Absolwenci po zdaniu egzaminu Realschulabschluss, czyli przepustkę do nauki w szkole zawodowej, a następnie na studiach.

Studia wyższe

Po ukończeniu szkoły podstawowej i jednej ze szkół na poziomie średnim, uczeń ma możliwość kontynuacji nauki na uczelni wyższej. Do wyboru ma studia licencjackie, które w szkołach licencjackich trwają cztery lata, natomiast uniwersyteckich – 4,5 roku. Ten etap jest całkowicie dobrowolny, ponieważ wiek, w jakim ewentualnie zaczyna się kształcenie wykracza poza ustawowo nałożony obowiązkiem edukacji.

Podobnie jak to ma miejsce w Polsce, system edukacji w Niemczech ustala pewne kryteria, wedle których dokonuje przyjęcia lub odmowy danego ucznia na studia wyższe. Przepustką są między innymi dobre wyniki z egzaminów i inne, dodatkowe potwierdzenia umiejętności nabytych na poprzednich poziomach.

Lokalny system edukacji w Niemczech

Wszystkie zasady, reguły i ustalenia, takie jak daty rozpoczęcia i zakończenia roku szkolnego czy organizacja szkolnych wydarzeń leży w sferze obowiązków włodarzy ds. edukacji poszczególnych landów. Wybór podręczników i potrzebnych przyborów szkolnych ustalają z kolei nauczyciele. Charakter szkół wyższych natomiast powoduje, że plan nauczania, metody szkoleniowe i harmonogram zajęć ustalane są przez samych wykładowców.

System oceniania

Chyba każdy z nas słyszał o sposobie oceniania, założonym przez system edukacji w Niemczech. Podobnie jak w Polsce stosuje się sześciostopniową skalę, ale w odwrotnym układzie:

1 – ocena bardzo dobra
2 – ocena dobra
3 – ocena satysfakcjonująca
4 – ocena odpowiednia
5 – ocena słaba
6 – ocena bardzo słaba

System edukacji w Niemczech zakłada, że w ciągu niemal całego roku szkolnego uczniowie nie otrzymują stopni, a pisemne opinie ze strony nauczycieli, którzy w ten sposób dają do zrozumienia rodzicom, jak ich dzieci się rozwinęły w danej dziedzinie, jakie osiągnęły rezultaty i czy są aspekty, na które w ich przypadku trzeba zwrócić większą uwagę.

W niektórych gimnazjach, obok ocen w skali 1-6 stosuje się dodatkowy format oceny w postaci 15-punktowej listy. Zwyczajnie jest to zamiennik powyższego sposobu – otrzymanie od 15 do 13 punktów równoznaczne jest z bardzo dobrą oceną, natomiast brak punktów oznacza stopień bardzo słaby.

Aby uczeń mógł przystąpić do egzaminu maturalnego, którego wynik będzie warunkował ewentualną dalszą edukację, konieczne jest zdobycie wymaganego, z reguły wysokiego poziomu wiedzy ze wszystkich przedmiotów. Taki zabieg tylko potwierdza, że system edukacji w Niemczech jest bardzo skupiony wokół osiąganych rezultatów szkolnictwa – niekiedy uczniowie korzystający z popularnego sposobu pomocy naukowej w postaci ściąg mogą zapewnić sobie start w lepszej szkole, niż uczniowie mniej zdolni, ale pilnie spełniający swoje obowiązki.

Ferie i wakacje

Z uwagi na charakter systemu edukacji w Niemczech i podziale na landy, kwestia dwóch najdłuższych okresów wolnych dni w roku szkolnym również uzależniona jest od regionu.

  • Ferie zimowe: zaczynają się 31 stycznia (między innymi w Bremie i Dolnej Saksonii) i trwają z reguły do początku marca (w Badenii-Wirtembergii czy Bawarii – do 8 marca). W Hesji, Nadrenii Północnej Westfalii czy Szlezwiku-Holsztynie nie są obchodzone;

  • Ferie wielkanocne: z reguły rozpoczynają się na początku lub w połowie kwietnia, ale w Hamburgu okres ten przypada na pierwszą połowę marca. Najpóźniej kończą je uczniowie z Nadrenii-Palatynatu i Saksonii-Anhalt (30 kwietnia);

  • Wakacje: w drugiej połowie czerwca zaczynają się w Berlinie, Brandenburgii czy Bremie i trwają do pierwszego tygodnia sierpnia. Najpóźniej zaczynają się w Badenii-Wirtembergii i Bawarii (29 lipca), najdłużej też trwają (10 września).